Home International Byliśmy w Zrębinie pół wieku po zbrodni połanieckiej. Gdy pada kluczowe pytanie,...

Byliśmy w Zrębinie pół wieku po zbrodni połanieckiej. Gdy pada kluczowe pytanie, miejscowi odwracają wzrok

0
3

Dziś w Zrębinie, skąd pochodzili zarówno sprawcy, jak i ofiary, o tamtych wydarzeniach mówi się niechętnie lub wcale. Przez kolejne dekady we wsi między starymi gospodarstwami wyrosły nowe domy. Zmieniają się mieszkańcy, odchodzą kolejne pokolenia. Jednak gdy pada pytanie o “krwawą Wigilię”, rozmówcy milczą, odwracają wzrok.

“Fakt” dotarł do żyjących świadków, osób uczestniczących w śledztwie i skazanych w tej sprawie. Ich wspomnienia odsłaniają historię, która mimo upływu 50 lat nadal budzi emocje. Choć zapadły wyroki, wykonano dwie kary śmierci, wiele pytań z tej przerażającej i nieprawdopodobnej historii nigdy nie doczeka się odpowiedzi. Bez odpowiedzi pozostaje najważniejsze z pytań: dlaczego Zrębin wciąż milczy?

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Połaniec i Zrębin dzieli zaledwie kilka kilometrów. Obecnie to ruchliwa droga, ale pół wieku temu przecinała pola i wiejską zabudowę. W noc Bożego Narodzenia 1976 r. rozegrał się tu dramat, który na stałe zapisał się w historii polskiej kryminalistyki. Dzisiaj w tym miejscu nie ma już po nim żadnych śladów. Pozostały zdjęcia i filmy z wizji lokalnej, reportaże największych sław współczesnej literatury polskiej oraz dzieła filmowców.

Zbrodnia połaniecka. Były milicjant ujawnia kulisy śledztwa

Janusz Ragan (78 l.), wówczas funkcjonariusz wydziału kryminalnego Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Tarnobrzegu, nie ma wątpliwości: — To nie był żaden wypadek. To było zaplanowane zabójstwo.

Krystyna Łukaszek (z domu Kalita) miała 18 lat. W sierpniu 1976 r. wyszła za mąż za Stanisława Łukaszka. W wigilijną noc tamtego roku była w piątym miesiącu ciąży i pojawiła się w kościele w Połańcu razem z mężem i 12-letnim bratem Mieczysławem. Miejscowi wynajęli dwa autobusy. Wśród jadących do Połańca na pasterkę były najważniejsze osoby tego dramatu i główni oskarżeni: Jan Sojda, jego szwagier Józef Adaś oraz dwaj zięciowie — Jerzy Socha i Stanisław Kulpiński. Część rodziny Sojdów zabrała się na mszę Fiatem 125p.

Jan Sojda nie poszedł jednak na pasterkę. Przed kościołem zorganizował libację w autobusie. Zaczął miejscowym polewać wódkę. Dla wielu kieliszek od “króla Zrębin” był łakomym kąskiem. Zostali i pili. Wtedy Sojda wysłał krewną do kościoła. Krysia, Mietek i Łukasz zostali przez nią podstępnie wywabieni. Krewna poinformowała ich o awanturującym się ojcu Krystyny w ich domu i że powinni szybko wracać. Młodzi wyszli ze świątyni. Nie zostali jednak wpuszczeni do autobusu, wyruszli więc do Zrębin pieszo poboczem drogi. Za nimi ruszyły autobusy i Fiat 125p.

Na drodze za Połańcem rozpoczął się atak. Najpierw potrącony autobusem został 12-letni Miecio. Gdy Krystyna i Stanisław rzucili mu się na pomoc, napastnicy dopadli ich. Bili po głowie metalowymi kluczami do kół autobusowych.

Dalszy ciąg artykułu pod materiałem wideo

Krwawa przysięga na krzyż. Milczenie Zrębina

W autobusach siedzieli miejscowi. Patrzyli, ale nie reagowali. Gdy ofiary nie dawały znaków życia, jak ustalono w śledztwie, miał nastąpić makabryczny rytuał. Świadkowie składali przysięgę milczenia na krzyż. Na rozkaz Jana Sojdy przekłuwali palce agrafką i kroplą krwi podpisywali zobowiązanie, że nikomu nie opowiedzą o tym, co widzieli tej nocy.

Następnie ciała przewieziono autobusem w okolice Zrębina i upozorowano wypadek drogowy. Wracający z pasterki zobaczyli w rowie autobus. Pod jego kołami ułożone były zwłoki mężczyzny i chłopca. Na drodze leżała rozebrana Krystyna.

Janusz Ragan pojawił się na miejscu następnego dnia, 25 grudnia. — Zastałem gołe pole. Autobus, którym przewożono ciała, został skasowany, ślady zatarte. Już wtedy wiedziałem, że co najmniej jedna z tych osób została zamordowana. Nagie ciało kobiety nie pasowało do wersji o wypadku — wspomina w rozmowie z “Faktem”.

Milicjant chodził od domu do domu, ale wszędzie słyszał to samo: “nic nie wiemy”, “nic nie widzieliśmy”. Także rodzina Sojdów przekonywała go, że nikt z domowników nie był tej nocy na pasterce. — To mnie zdziwiło. Była to rodzina bardzo związana z parafią i kościołem. Jan Sojda nosił chorągwie podczas procesji, uczestniczył w życiu kościoła. A nagle okazało się, że wszyscy zostali w domu i to w takie święto — wspomina Janusz Ragan.

“Bandyto, zamordowałeś tyle ludzi”. Świadek, który widział znacznie więcej

Przełom w śledztwie nastąpił w styczniu 1977 r. Zdzisława Kalita, matka ofiar wypadku, przekazała śledczemu informację o 14-letnim Stanisławie Strzępku, koledze zmarłego Miecia. Kobieta usłyszała we wsi w tajemnicy, że syn jej sąsiadki, wracając z pasterki, miał krzyczeć pod oknami Jana Sojdy: “Bandyto, zamordowałeś tyle ludzi!”

Chłopak po świętach zachowywał się tak, jakby przeżył traumę. Nie spał, miał ataki drgawek i lęku. — Wiedziałem, że jeśli naprawdę coś widział, to nosi w sobie ogromny ciężar — opowiada Janusz Ragan. Przez kilka tygodni zdobywał zaufanie chłopca. W końcu nastolatek zaczął mówić.

Tamtej nocy Staś kręcił się wokół autobusów stojących przy kościele. Wracając pieszo do domu, zobaczył autobus stojący przy rowie. Opowiedział Januszowi Raganowi, że widział, jak spod kół autobusu kilkakrotnie wyciągano ciała. Układano je tak, by wszystko wyglądało na tragiczny wypadek drogowy. Rozpoznał w nich ludzi ze Zrębina.

Proces i kary śmierci przez powieszenie

— Powoli, zdanie po zdaniu, chłopiec zaczął odsłaniać całą historię. Wtedy zrozumiałem, że mamy świadka, który widział znacznie więcej, niż ktokolwiek przypuszczał — podsumowuje były milicjant.

To właśnie zeznania czternastolatka doprowadziły do zatrzymań. W maju 1977 r. do aresztu trafili Jan Sojda, Józef Adaś, Jerzy Socha i Stanisław Kulpiński oraz Henryk Witek. Ten ostatni miał pomagać w przenoszeniu ciał. Zatrzymano też osoby składające fałszywe zeznania.

W procesie trwającym do 1979 r. zapadły cztery wyroki śmierci. Ostatecznie karę powieszenia wykonano wobec Jana Sojdy i Józefa Adasia. Zostali straceni w listopadzie 1982 r. Jerzy Socha spędził w więzieniu 14 lat. Stanisław Kulpiński był w więzieniu 11 lat.

Henryk Witek: zostałem wrobiony

Henryk Witek, z którym rozmawiał “Fakt”, do dziś utrzymuje, że został skazany niesłusznie.

— Zostałem wrobiony przez ludzi, jednego dzieciaka ze Zrębina. Nie byłem przy tej zbrodni. Milicjanci wymusili na mnie zeznania biciem. Przyznawałem się, bo nie wiedziałem już, czego ode mnie chcą. Byłem chory na gruźlicę, na rozprawy wozili mnie ze szpitala — wspomina. — Przyznawałem się podczas śledztwa, ale wszystko zmyślałem. Nie wiedziałem już, czego ode mnie chcą. Obrońca z urzędu pisał do Warszawy do Sądu Najwyższego. Nikt mi nie pomógł — tłumaczy.

Witek przekonuje, że miał alibi. — Byłem na pasterce, ale w innej wsi. Widziało mnie mnóstwo ludzi. Tylko nikt ich nie przesłuchał — stwierdza.

W jego głosie słychać pogodzenie z losem. — Filmy teraz kręcą. Pokazują mnie jak jakiegoś najgorszego. A ja nic nie wiem. Zostałem w to wszystko wplątany — bije się w piersi. Po chwili wraca jednak do ofiar. — Trzeba współczuć tym ludziom. Wigilia, pasterka, święta. A tu taki mord, na drodze znaleziono troje młodych ludzi. To straszna historia.

Córka Jacka Jaworka opowiada o ojcu i życiu w strachu. “Nie da się tego wymazać z pamięci”

Awantura o kiełbasę i zemsta. Konflikt dwóch rodzin

Aby zrozumieć motyw zbrodni, trzeba cofnąć się o wiele lat, uważa Janusz Ragan. W centrum konfliktu w Zrębinie był Jan Sojda, nazywany we wsi “królem Zrębina”. Jeden z najbogatszych gospodarzy w okolicy cieszył się znacznymi wpływami i szacunkiem mieszkańców. Według Ragana zarzewiem tragedii były wieloletnie konflikty między rodzinami Sojdów i Kalitów, sięgające jeszcze pierwszych lat po wojnie. Ostatnim zapalnikiem miała być awantura podczas wesela Krystyny Kality, na które zostali zaproszeni Sojdowie.

Było to w sierpniu 1976 r. Według relacji przywoływanych w śledztwie jedna z krewnych Sojdów miała wynosić kiełbasę weselną przygotowaną dla gości. Doszło do awantury i kolejnego starcia między rodzinami. Z pozoru błahy incydent urósł do rangi kolejnej zniewagi i “zemsty na kalitowych dzieciach” — jak miał powiedzieć “król Zrębina”.

Rozpacz matki. Wieś dalej milczy

Dziś Zrębin wygląda jak wiele innych świętokrzyskich wsi. Nie ma już większości uczestników tamtych wydarzeń. Sześć lat temu zmarła Zdzisława Kalita, matka zamordowanego rodzeństwa. Jej dom nadal stoi, ale jest opuszczony. — Pamiętam rozpacz pani Kalitowej. O samej zbrodni nikt nie rozmawiał, zwłaszcza przy niej, bo strasznie płakała — przyznaje jej sąsiad, 51-letni Józef Kaczmarek. Na pytanie o seriale i filmy poświęcone tej sprawie wzrusza ramionami. — Bajki kręcą, a nie filmy. Każdy opowiada to po swojemu. Nie wiem, jaka była prawda, miałem rok, gdy to się wydarzyło… — mówi.

Przy przystanku autobusowym spotykam młodą kobietę, która do Zrębina przeprowadziła się z Wielkopolski. Pytam, dlaczego w Zrębinie ludzie nie chcą rozliczyć się z historią. — Może ludziom jest po prostu wstyd? Może mają poczucie winy, że wtedy nie zachowali się tak, jak powinni. Myślę, że tablica upamiętniająca tę tragedię byłaby potrzebna, to byłoby takie oczyszczenie — mówi.

Małgorzata Bednarska, obecna sołtys Zrębina, nie chce wracać do wydarzeń sprzed pół wieku. — Nie będę udzielać wywiadów w tej sprawie. Nie było mnie jeszcze wtedy na świecie — ucina.

Pytana, dlaczego po 50 latach wieś nadal milczy, dlaczego nie ma tablicy upamiętniającej tę tragiczną zbrodnię, odpowiada krótko: — To nie ode mnie zależy. Są osoby nade mną. Proszę iść do burmistrza, może ufunduje tabliczkę; proszę uszanować moje zdanie.

Zbrodnia połaniecka. Do dziś te słowa wzbudzają strach.

Tak wyglądały ostatnie chwile bliskich zamachowca. Podano wstrząsające szczegóły

Nieznane i niepokojące tło sprawy Jaworka. Tę zbrodnię można było powstrzymać. “Każda odpowiedź jest tragiczna”

Disclaimer : This story is auto aggregated by a computer programme and has not been created or edited by DOWNTHENEWS. Publisher: fakt.pl