W konferencji, która rozpoczęła się 4 lutego 1945 r. w Jałcie, obok Stalina, Roosevelta i Churchilla wzięli udział również ministrowie spraw zagranicznych, szefowie sztabów oraz liczni doradcy i eksperci reprezentujący trzy największe państwa koalicji antyhitlerowskiej.
Sojusznicy nie spotkali się jednak jak równy z równym. Najmocniejszą pozycję miał Stalin. Roosevelt również miał powody do zadowolenia. Churchill znajdował się w najsłabszej pozycji z powodu pomysłów prezydenta Roosevelta na temat likwidacji systemu kolonialnego po zakończeniu wojny. To stanowiło poważne zagrożenie dla Wielkiej Brytanii. “Churchill dostrzegał większość zagrożeń dla stabilizacji powojennej Europy, ale nie był w stanie im zapobiec” — pisze prof. Andrzej Garlicki w swojej książce “Historia 1939-1997/98”.
Konferencja w Jałcie — czego dotyczyła?
Rozmowy w Jałcie trwały ponad tydzień. W ich trakcie podjęto decyzje na temat strategicznego współdziałania w końcowej fazie wojny oraz zasad ładu politycznego na świecie po jej zakończeniu. Stalin zapewnił Roosevelta, że Związek Sowiecki będzie współpracował przy tworzeniu Organizacji Narodów Zjednoczonych, a po zwycięstwie nad Niemcami w ciągu dwóch-trzech miesięcy przystąpi do wojny z Japonią. W zamian żądał swobody działań w Europie Wschodniej, odpowiedniej strefy okupacyjnej w Niemczech oraz ogromnych odszkodowań wojennych. Dodatkowo, w tajnym porozumieniu, Stalin uzyskał także uznanie kontroli nad Mongolią, Wyspy Kurylskie i południowy Sachalin oraz bazę morską w Port Artur.
Uczestnicy konferencji byli przekonani, że ich ścisła współpraca spowoduje skrócenie wojny. Podkreślali, że “Niemcy narodowosocjalistyczne są skazane na zagładę. Naród niemiecki drożej tylko zapłaci za swą przegraną, jeżeli w dalszym ciągu będzie usiłował stawiać beznadziejny opór“. Zadecydowano, że Niemcy skapitulują bezwarunkowo i zostaną podzielone na strefy okupacyjne: sowiecką, amerykańską, brytyjską i francuską. Zostaną też zdemilitaryzowane, partia nazistowska zdelegalizowana, a przemysł poddany kontroli. Zbrodniarze wojenni mieli zostać postawieni przed sądem. Oprócz tego Niemcy mieli zapłacić reparacje wojenne. O szczegółach miała zadecydować specjalna komisja utworzona w Moskwie. Ustalono również, że 25 kwietnia 1945 r. w San Francisco odbędzie się konferencja założycielska ONZ.
Sprawa Polska podczas konferencji jałtańskiej
Najdłużej jednak dyskutowano o sprawach naszego kraju. “Polska była w rzeczywistości najbardziej pilną przyczyną zwołania konferencji jałtańskiej i stała się pierwszym z wielkich powodów, które doprowadziły do rozpadu Wielkiej Koalicji” — pisał później Churchill w książce “Druga Wojna Światowa”.
W końcu zadecydowano, że działający w Polsce pod patronatem Stalina Rząd Tymczasowy powinien zostać przekształcony i otrzymać nazwę Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. W tej formie miał być uznany przez Stany Zjednoczone oraz Wielką Brytanię i zorganizować “możliwie najprędzej wolne i nieskrępowane wybory”. Mogły w nich startować “wszystkie partie demokratyczne i antyrasistowskie”. Ani słowem nie wspomniano o istniejącym już w Londynie Rządzie RP. W komunikacie z konferencji znalazło się za to następujące oświadczenie Wielkiej Trójki: “Ponownie stwierdzamy nasze wspólne pragnienie ujrzenia Polski państwem silnym, wolnym, niepodległym i demokratycznym“. Dla Stalina były to jednak tylko puste słowa.
Różnica stanowisk w tej sprawie wynikała stąd, że zarówno Churchill, jak i Roosevelt nie byli, w przeciwieństwie do Stalina, zwolennikami przesuwania granicy Polski tak daleko na zachód. Churchill, wspominając negocjacje w Jałcie, pisał: “Jeśli idzie o rzekę Nysę (…) przypomniałem słuchaczom, że w czasie poprzednich rozmów zawsze warunkowałem przesunięcie polskich granic na zachód twierdzeniem, że Polacy nie powinni otrzymać na zachodzie więcej, niż zechcą i potrafią zagospodarować. Byłoby nieszczęściem tak przekarmić polską gęś niemieckim jadłem, żeby zdechła z niestrawności”. (W. Churchill “Druga Wojna Światowa”)
Postanowienia konferencji w Jałcie — jak wpłynęły na Polskę?
Informacje dotyczące postanowień Konferencji Jałtańskiej, które, w przeciwieństwie do ustaleń zawartych w Teheranie, podano do wiadomości publicznej, wywołały wśród Polaków falę protestów. 13 lutego 1945 r. Rząd RP na uchodźstwie wydał oświadczenie, w którym stwierdzał: “Decyzje Konferencji Trzech dotyczące Polski nie mogą być uznane przez Rząd Polski i nie mogą obowiązywać Narodu Polskiego. Oderwanie od Polski wschodniej połowy jej terytorium przez narzucenie tzw. linii Curzona jako granicy polsko-sowieckiej Naród Polski przyjmie jako nowy rozbiór Polski, tym razem dokonany przez sojuszników Polski”.
Zdaniem prof. Zbigniewa Brzezińskiego, “Mitem jest sąd, że Zachód zgodził się w Jałcie na podział Europy. Faktem jest, że Roosevelt i Churchill w praktyce oddali wschodnią Europę Stalinowi już na konferencji w Teheranie (listopad-grudzień 1943 — PAP), w Jałcie natomiast przywódcy brytyjski i amerykański poniewczasie się w tej sprawie zawahali. Zdobyli się w ostatniej chwili na bezskuteczny wysiłek, by osiągnąć przynajmniej minimalne warunki wolności dla wschodniej Europy (…). Zachodni mężowie stanu nie potrafili jednak należycie ocenić bezwzględności rozwoju powojennej potęgi sowieckiej i w starciu między stalinowską siłą i ich naiwnością zwyciężyła siła” (Z. Brzeziński, “Myśl i działanie w polityce międzynarodowej”).
Źródło: PAP
Ten artykuł po raz pierwszy ukazał się na stronie Fakt.pl 4.02.2017 r.
Disclaimer : This story is auto aggregated by a computer programme and has not been created or edited by DOWNTHENEWS. Publisher: fakt.pl
